Geçiş Dönemi (11-12. Yüzyıl Karahanlı Edebiyatı)
İslamiyet öncesi bozkır kültürü ile yeni tanışılan İslam medeniyetinin sentez çağı.
Eski hece vezni korunurken edebiyatımıza ilk kez aruz vezni girdi.
Milli dörtlüklerin yanına ilk kez mesnevi beyitleri katıldı.
Nüshalar hem Uygur hem Arap harfleriyle istinsah edildi.
Karahanlı devletinin edebi yazı dili olan Kaşgar Türkçesi esastır.
4 Büyük Şaheser Karşılaştırma Matrisi (ÖSYM Sınav Şifresi)
ÖSYM Sorularının %90'ı Bu Tablodan Gelir| Eser Adı | Yazarı | Yüzyıl & Şehir | Sunulan Kişi | Nazım Birimi & Ölçü | Temel Türü & Niteliği |
|---|---|---|---|---|---|
| Kutadgu Bilig | Yusuf Has Hacib | 1069 — Kaşgar | Tabgaç Buğra Han | 6645 beyit + 173 dörtlük • Aruz (Şehname vezni) | İlk siyasetname, ilk mesnevi, ilk aruz, ilk alegorik eser |
| Dîvânu Lugâti't-Türk | Kaşgarlı Mahmud | 1074 — Bağdat | Halife El-Muktedî Billah | Mensur (Düz yazı) • İçinde şiirler heceyle | İlk Türkçe sözlük, ilk antoloji, ilk ansiklopedi, ilk harita |
| Atabetü'l-Hakayık | Edip Ahmet Yükneki | 12. Yüzyıl — Yüknek | Dad Sipehsalar Mehmet Bey | 40 beyit + 101 dörtlük • Aruz vezni | Didaktik ahlak ve öğüt kitabı (Mani tipi kafiye) |
| Divan-ı Hikmet | Hoca Ahmet Yesevi | 12. Yüzyıl — Yesi (Türkistan) | Halka (Müridlerine) | Dörtlük • Hece (7'li ve 12'li) ve Aruz | Tasavvufi Türk halk şiirinin ve Tekke edebiyatının temeli |
Kutadgu Bilig'in 4 Alegorik (Sembolik) Şahsiyeti
ÖSYM'nin her 2 yılda bir kesinlikle sorduğu eşleştirme kalıbı:
"Güneş gibi doğar, adaletle hükmeder, herkese eşit ışık verir."
"Dolunay gibi parlar, mutluluk ve devleti simgeler; ancak vefasızdır, sönebilir."
"Aklı ve kavrayışı temsil eder; hükümdara doğru yolu gösteren baş danışmandır."
"Dünyadan elini eteğini çekmiş zahit; kanaati ve ahiret gününü temsil eder."
Sınıf İçi Tuzak Kart Avı (Çeldiriciyi Bul ve Boz!)
ÖSYM'nin En Sevdiği Çeldiriciler"Kaşgarlı Mahmud'un Dîvânu Lugâti't-Türk adlı eseri aruz vezniyle ve beyitlerle yazılmış manzum bir şiir kitabıdır."
"Kutadgu Bilig bütünüyle beyitlerden oluşan, içinde hiç dörtlük barındırmayan saf bir divan mesnevisidir."