DİVAN ŞAİRLER MECLİSİ

AYT Edebiyat • 13-19. Yüzyıl Divan Şairleri, Ekoller & Eserler

Cevap Süresi 30s
Şuarâ Meclisi ve Yüzyılların Seyri

DİVAN EDEBİYATININ BÜYÜK ŞAİRLERİ VE EKOLLERİ

13. yüzyılda Hoca Dehhânî ile başlayan bu köklü gelenek; 16. yüzyılda Fuzûlî ve Bâkî ile altın çağına ulaşmış, 17. yüzyılda Nef'î ve Nâbî ile zirve yapmış, 18. yüzyılda Nedîm ve Şeyh Gâlib ile en parlak mısralarını tarihe kazımıştır.

13-14 Kuruluş Çağı

İlk Adımlar ve Mesneviler

  • Hoca Dehhânî: Din dışı ilk divan şairi (Selçuklu).
  • Gülşehrî: Mantıku't-Tayr (Kuş Dili allegorisi).
  • Âşık Paşa: Garib-nâme (Türkçe bilinci, 12 bin beyit).
  • Ahmedî: İskender-nâme, Cemşîd ü Hurşîd.
  • Kadı Burhaneddin: Tuyuğ ustası, mertlik şiirleri.
  • Seyyid Nesîmî: Hurûfilik, coşkulu Azeri Türkçesi.
15. YY Klasikleşme

Üstatlar ve İlk Hamse

  • Şeyhî: Har-nâme (İlk fabl/hiciv), Hüsrev ü Şîrîn.
  • Ahmet Paşa: Kerem ve Güneş Kasideleri, Fatih'in hocası.
  • Necâtî Bey: Atasözü ve deyimleri şiire katan usta.
  • Ali Şîr Nevâî: Çağatay Türkçesi, ilk hamse, ilk tezkire (Mecâlisü'n-Nefâis), Muhâkemetü'l-Lugateyn.
  • Süleyman Çelebi: Vesîletü'n-Necât (Mevlit).
16. YY Altın Çağ

Zirve Şairler

  • Fuzûlî: Istırap, âşıkane gazel, Su Kasidesi, Leylâ vü Mecnûn, Şikâyetnâme.
  • Bâkî: Sultanü'ş-Şuarâ, rindane gazel, Kanunî Mersiyesi (Mesnevisi YOKTUR!).
  • Bağdatlı Rûhî: Terkib-i Bent hiciv ve sosyal eleştiri dehası.
  • Taşlıcalı Yahya: Hamse sahibi asker şair (Şah u Gedâ).
  • Zâtî: Remilci, Bâkî'nin hocası, yüzlerce gazel ustası.
17. YY Fikir & Hiciv

Düşünce ve Keskin Kalem

  • Nef'î: Kaside ve hiciv üstadı, mübalağa ustası, Sihâm-ı Kazâ.
  • Nâbî: Hikemî tarzın kurucusu, didaktik üslup, Hayriyye, Hayrâbâd.
  • Nailî: Sebk-i Hindî öncüsü, gazel ve şarkı dehası.
  • Şeyhülislam Yahya: Zarif gazeller ve temiz Türkçe.
18-19 Lale Devri & Son Zirve

Zevk, İstanbul ve Tasavvufun İhtişamı

Nedîm (18. yy): Lale Devri zevk, neşe ve eğlence şairi. Şarkı türünün zirvesi, mahallîleşme akımı. Din ve tasavvufa hiç yer vermemiştir; mesnevisi YOKTUR!
Şeyh Gâlib (18. yy): Divan şiirinin son büyük dehası. Sebk-i Hindî ekolü, Galata Mevlevihanesi şeyhi. Alegorik başyapıt: Hüsn ü Aşk.
Enderunlu Vasıf (19. yy): Mahallîleşmenin son temsilcisi, en çok şarkı yazan şair.
Keçecizade İzzet Molla (19. yy): Mihnet-keşân ve Gülşen-i Aşk ile geçiş köprüsü.

Divan Edebiyatında 4 Edebi Akım

Hint Üslubu

Sebk-i Hindî

Derin, kapalı, karmaşık mazmunlar, soyut hayaller ve ızdırap. Akıl yerine hayal ön plandadır.

Temsilcileri: Şeyh Gâlib, Nailî, Neşâtî.
Düşünce & Ahlak

Hikemî Şiir (Nâbî)

Öğüt verici, ahlaki, felsefi ve toplumsal sorunları eleştiren didaktik şiir tarzı.

Temsilcileri: Nâbî, Koca Râgıp Paşa.
İstanbul Havası

Mahallîleşme

İstanbul'un sokak dili, semtleri, örf ve âdetleri, somut sevgililer ve şuhane neşe.

Temsilcileri: Bâkî, Nedîm, Enderunlu Vasıf.
Öz Türkçe Denemesi

Türkî-i Basît

Arapça-Farsça sözcükler yerine yalın Türkçe sözcükler ve deyimlerle aruz veznini kullanma çabası.

Temsilcileri: Aydınlı Visâlî, Tatavlalı Mahremî.

ÖSYM Çeldirici Avı: Bu 2 Büyük Tuzağa Düşmeyin!

Tuzak İfade 1 (Çok Sık Sorulur)

"Bâkî ve Nedîm divan edebiyatının en meşhur mesnevilerini yazmış hamse sahipleridir."

DOĞRUSU: KESİNLİKLE YANLIŞ! Bâkî ve Nedîm mesnevi nazım şeklini HİÇ kullanmamıştır. İkisinin de mesnevisi yoktur ve hamse sahibi değillerdir.
Tuzak İfade 2 (Coğrafya Yanılgısı)

"İlk hamse ve ilk şuara tezkiresini yazan Ali Şîr Nevâî, Osmanlı/Anadolu sahası şairidir."

DOĞRUSU: YANLIŞ! Ali Şîr Nevâî Anadolu sahasında değil, Çağatay Türkçesi sahasında (Horasan/Herat) yetişmiştir. Anadolu sahasında ilk tezkireyi Sehi Bey (Heşt Behişt), ilk hamseyi ise Hamdullah Hamdi yazmıştır.