DİVAN ŞİİRİNDE NAZIM BİRİMLERİ VE KURALLAR
Divan edebiyatında şiirler nazım birimlerine (beyit, dörtlük, bent) ve konularına göre kesin kurallarla adlandırılır. Ölçü daima aruz, dil Arapça-Farsça tamlamalarla yüklü Osmanlı Türkçesi, gaye ise içerikten ziyade söyleyiş kusursuzluğudur.
Beyitlerle Kurulanlar
Temel birim ikili mısralardır (beyit). Anlam beyitte tamamlanır.
- Gazel: 5-15 beyit, aa ba ca... Aşk, lirik
- Kaside: 33-99 beyit, aa ba ca... Övgü/Din
- Mesnevi: Beyit sınırsız, aa bb cc... Olay/Roman
- Kıt'a: 2-12 beyit, xa xa... Matlasız
- Müstezat: Uzun + kısa (ziyade) mısra Gazel türevi
Dörtlüklerle Kurulanlar
Dörder dizelik bentlerden oluşan nazım şekilleridir.
- Rubai: Tek dörtlük (aaxa), 24 aruz vezni Felsefi
- Tuyuğ: Tek dörtlük (aaxa), Tek vezin TÜRK BULUŞU
- Şarkı: Bestelenmek için, nakaratlı TÜRK BULUŞU
- Murabba: En az 3-7 dörtlük (aaaa bbba) Övgü/Din
Bentlerle Kurulanlar
5 veya daha fazla mısralı bentlerden ve uzun manzumelerden oluşur.
- Terkib-i Bent: Vasıta beyti her bentte DEĞİŞİR Sosyal/Eleştiri
- Terci-i Bent: Vasıta beyti aynen TEKRAR EDER Tasavvuf/Kader
- Muhammes / Tahmis: 5 dizeli bentler 5'li bent
- Müseddes / Tesdis: 6 dizeli bentler 6'lı bent
Türklerin Divan Şiirine Kazandırdığı 2 Milli Nazım Biçimi
1. TUYUĞ (Tek Dörtlük)
Halk şiirindeki maninin divan şiirine yansımasıdır. Tek dörtlükten oluşur. Kafiye örgüsü aaxa'dır. Cinaslı kafiye esastır.
En önemli kural: Yalnızca tek bir aruz kalıbıyla yazılır: Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilün (11'li hece ölçüsüne denktir).
2. ŞARKI (Bestelenen Form)
Halk edebiyatındaki türkünün divan şiirine yansımasıdır. Bestelenmek amacıyla yazılır. 3-5 dörtlükten oluşur. Dörtlüklerin 3. dizesine "miyan / miyanhane", her dörtlüğün sonunda tekrarlanan 4. dizesine ise "nakarat" denir.
ÖSYM Çeldirici Avı: Bu 2 Büyük Tuzağa Düşmeyin!
"Mesnevilerde de gazel gibi mahlas beyti mutlaka son beyittedir ve beyit sayısı 15 ile sınırlıdır."
aa, bb, cc...). Divan edebiyatında roman ve hikâyenin yerini tutan türdür.
"Rubai ile Tuyuğ biçim ve vezin yönünden tamamen aynıdır."
aaxa) aynı olsa da Rubai Fars kökenlidir ve 24 özel aruz kalıbıyla yazılır. Tuyuğ ise Türk kökenlidir ve sadece tek bir kalıpla (Fâilâtün Fâilâtün Fâilün) yazılır.