DEDE KORKUT KİTABI (KİTĀB-I DEDEM QORQUT)
Tam adı Kitāb-ı Dedem Qorqut ‘alā Lisān-ı Tāife-i Oġuzān (Oğuz Boylarının Diliyle Dedem Korkut’un Kitabı) olan bu şaheser, Türk edebiyatında destan döneminden halk hikâyeciliğine geçişin ilk, en yetkin ve benzersiz köprüsüdür.
Nazım & Nesir Karışık
Olayların akışı, betimlemeler ve diyaloglar nesirle (düzyazı) anlatılırken; kahramanların içsel haykırışları, duygusal anları ve doğa hitapları "soylama" adı verilen heceli/aliterasyonlu lirik nazımla (şiir) söylenir. Seci (iç kafiye) boldur.
Tarihi & Coğrafi Çerçeve
Olaylar Kuzeydoğu Anadolu ve Azerbaycan dolaylarında geçer. Müslüman Oğuzların kendi iç çekişmeleri (İç Oğuz - Dış Oğuz çatışması), komşu Hristiyan Gürcü/Rum (Tekfur) beylikleriyle savaşları ve doğaüstü varlıklarla (Tepegöz, Azrail) mücadeleleri işlenir.
Dede Korkut'un Rolü
Dede Korkut yazar değildir. Olayların içinde yer alan, meclislerde kopuzuyla boy boylayan, soy soylayan, yiğitlere ad koyan, müşkil işleri çözen ve hikâyenin sonunda dua eden bilge bir ozan ve kabile ulusudur.
Yazıya Geçirilme Çağı
Hikâyeler 9-11. yüzyıllarda sözlü gelenekte oluşmuş, 15. yüzyılın sonlarında (Akkoyunlular Dönemi) adı bilinmeyen bir müstensih tarafından Kuzeydoğu Anadolu Türkçesi (Eski Anadolu / Azeri Türkçesi) ile yazıya aktarılmıştır.
Dünyadaki 3 Büyük Dede Korkut Nüshası
Dresden Kraliyet Kütüphanesi
Heinrich Friedrich von Diez tarafından bulunmuştur. 1 Önsöz (Mukaddime) + 12 Boy (Hikâye) içerir. Türk edebiyatında en çok incelenen ve temel alınan nüshadır.
Vatikan Kütüphanesi
İtalyan Türkolog Ettore Rossi tarafından bulunup yayımlanmıştır. 1 Önsöz + 6 Boy ihtiva eder. Harekeli nesih hattıyla yazılmıştır.
Türkmen Sahra (Günür) Nüshası
2019'da İran'ın Türkmen Sahra bölgesinde keşfedilmiştir. Eserde daha önce bilinmeyen 13. boy yer alır: "Salur Kazan'ın Yedi Başlı Ejderhayı Öldürmesi".
ÖSYM Çeldirici Avı: Bu 2 Büyük Tuzağa Düşmeyin!
"Dede Korkut Hikâyelerinin yazarı Dede Korkut'tur."
"Hikâyeler sadece İslamiyet öncesi pagan/şamanist inançları yansıtır."